CẢNH CỐ HƯƠNG

"...Thời gian có thể làm phôi pha màu nắng, làm rã bóng dừa trên bến đò xưa, nhưng chẳng thể xóa đi cái ấm áp của những ngày thiếu thốn mà đong đầy yêu thương. Bức tranh này là những mùi hương cũ, bóng tà huy và con đường đất nhão sau mưa cùng cất lên dòng hoài niệm. Mời mọi người cùng bước vào không gian ấy để tìm lại một phần ký ức của riêng mình..."

CẢNH CỐ HƯƠNG

Thương từng cảnh cũ mái nhà xưa 

Đẹp tuổi vàng son dẫu thiếu thừa

Nắng vỡ sân chiều hương cỏ rụng

Sương lùa ngõ sớm bạc màu đưa

Tà huy mộng nổi chìm sông nước

Cổ độ thuyền chao rã bóng dừa

Những dạo mây tàn rơi cuối hẻm

Con đường đất nhão đợi chờ mưa ./.

LCT 17/O8/2O26

Lời bình

Có những lúc người ta trở về quê cũ sau những chuỗi ngày lang thang nơi xứ người điều hiện ra trước mắt không hẳn là cảnh vật của hôm nay, mà là những hình bóng của ngày xưa. Thực tại vẫn ở đó với những đổi thay tất yếu của thời gian, nhưng ký ức lại mạnh hơn, phủ lên mọi thứ một lớp sương mờ của hoài niệm. Bài thơ này được viết từ một tâm thế như vậy: đứng giữa quê hương hiện tại nhưng nhìn bằng đôi mắt của ký ức.

Ngay từ hai câu mở đầu:

Thương từng cảnh cũ mái nhà xưa

Đẹp tuổi vàng son dẫu thiếu thừa

tác giả không bắt đầu bằng việc tả cảnh mà bắt đầu bằng một cảm xúc. Chữ "thương" là điểm tựa của toàn bài. Đó không phải nỗi nhớ dữ dội, cũng không phải sự tiếc nuối bi lụy, mà là tình cảm lắng đọng dành cho những gì đã nuôi dưỡng một đời người. Mái nhà xưa hiện lên như biểu tượng của cội nguồn, của những năm tháng thanh xuân tuy còn thiếu thốn nhưng vẫn đẹp đẽ và đáng quý.

Từ đó, dòng hồi tưởng dần mở rộng qua những lát cắt của không gian quê nhà:

Nắng vỡ sân chiều hương cỏ rụng

Sương lùa ngõ sớm bạc màu đưa

Đây không còn là bức tranh tả thực đơn thuần. Nắng, hương cỏ, sương sớm đều được nhìn qua lăng kính của ký ức nên mang vẻ mong manh, phai nhạt. "Nắng vỡ" không chỉ là ánh nắng cuối ngày loang trên sân cũ mà còn là những mảnh thời gian đã tan vào dĩ vãng. "Sương lùa ngõ sớm bạc màu đưa" lại gợi cảm giác của những kỷ niệm đang chậm rãi trôi qua miền nhớ. Cảnh vật không đứng yên mà chuyển động theo dòng cảm xúc của người hồi cố.

Mạch thơ tiếp tục đưa người đọc từ mái nhà, ngõ nhỏ đến không gian sông nước:

Tà huy mộng nổi chìm sông nước

Cổ độ thuyền chao rã bóng dừa

Đây có lẽ là đoạn thơ giàu chất hội họa nhất. Ánh chiều muộn phủ lên dòng sông quê, con thuyền chao nhẹ nơi bến cũ, bóng dừa tan ra theo mặt nước. Nhưng phía sau bức tranh ấy là sự lênh đênh của ký ức. Những giấc mộng xưa hiện về rồi chìm khuất như sóng nước, lúc rõ lúc mờ. Chỉ với vài nét chấm phá, tác giả đã gợi được chiều sâu của thời gian và nỗi bâng khuâng trước sự đổi thay của đời người.

Hai câu kết khép lại bài thơ bằng một hình ảnh rất đời thường:

Những dạo mây tàn rơi cuối hẻm

Con đường đất nhão đợi chờ mưa

Mây tàn và cuối hẻm là những hình ảnh gợi sự phôi pha, xa vắng. Nhưng đặc sắc nhất là câu thơ cuối. Con đường đất không chỉ là một con đường của làng quê mà còn là biểu tượng của hành trình đời người. Đã từng lầy lội, đã từng chịu những mùa mưa cũ, vậy mà vẫn "đợi chờ mưa". Đó là một nghịch lý đầy tính nhân sinh. Con người biết cuộc đời còn nhiều thử thách, nhiều mất mát, nhưng vẫn phải tiếp tục sống, tiếp tục đón nhận những gì sẽ đến. Ẩn sau hình ảnh quê hương là một sự chiêm nghiệm về số phận và thời gian.

Xuyên suốt bài thơ, điều đáng quý là tác giả không cố kể lại những đổi thay của quê hương. Quê hương hiện tại gần như lùi vào phía sau. Thay vào đó, ký ức đã chiếm lĩnh toàn bộ không gian cảm xúc. Người đọc không nhìn thấy những ngôi nhà mới, những con đường mới hay nhịp sống mới; người đọc chỉ thấy một quê hương được giữ lại trong tâm tưởng của người trở về. Chính vì thế, bài thơ mang vẻ đẹp của sự hoài niệm: quê hương có thể đổi thay theo năm tháng, nhưng trong lòng người, những mái nhà xưa, ngõ sớm, bến sông và con đường đất vẫn còn nguyên vẹn.

Bài thơ vì vậy không chỉ là nỗi nhớ quê. Đó còn là cuộc gặp gỡ giữa hiện tại và quá khứ, nơi ký ức đã lấn át thực tại để giữ lại những gì thời gian không thể xóa nhòa. Chất thơ nằm ở chỗ ấy: cảnh vật được nhìn bằng đôi mắt của người từng trải, và mỗi hình ảnh quê hương đều trở thành một phần của đời người.