NGẪM
Ngẫm cội trần gian lắm kẻ khùng
Chuyên bày vẽ việc khó hình dung
Lòng ta dẫu dốt nào hoang tưởng
Khổ chúng dù khôn vẫn phục tùng
Tức cảnh ông mần nguyên tĩnh rượu
Nghiêng đời lão đổ nốt nồi chung
Nhìn thiên hạ thích mình không nghĩ
Chuyện tưởng đùa vui bỗng đóng thùng ./.
LCT O6/O6/2O26
LỜI BÌNH:
CÁI "TỈNH" CỦA BẬC ẨN SĨ BÊN LỀ ĐỜI
Trong dòng chảy của thơ ca đương đại, khi những phá cách về hình thức đôi khi làm lu mờ đi chiều sâu tư tưởng, bài thơ "NGẪM" của tác giả LCT xuất hiện như một nét mực định hình lại giá trị của thể thơ thất ngôn bát cú luật Đường truyền thống. Bài thơ không chỉ chuẩn chỉnh về mặt niêm luật, vần đối, mà quan trọng hơn, nó mang chở một triết lý nhân sinh sâu sắc của một nhãn quan đứng ngoài vòng danh lợi.
Ngay từ hai câu đề, tác giả đã trực diện đặt một cái nhìn đầy suy tư vào thực tại:
“Ngẫm cội trần gian lắm kẻ khùng / Chuyên bày vẽ việc khó hình dung”
Chữ “Ngẫm” đặt đầu bài thơ tạo một khoảng lặng kéo dài. Cái nhìn của tác giả hướng về "cội trần gian" – nơi dường như đang bị cuốn vào những vòng xoáy vô định, nơi người ta nhân danh sự tiến bộ để "bày vẽ" ra những điều viển vông, hoang tưởng.
Sự đối lập giữa cái tôi cá nhân và đám đông được đẩy lên cao trào trong cặp câu thực:
“Lòng ta dẫu dốt nào hoang tưởng / Khổ chúng dù khôn vẫn phục tùng”
Nghệ thuật đối xứng ở đây đạt đến độ chín muồi. Tác giả tự nhận mình "dốt", nhưng cái dốt ấy đặt cạnh sự "không hoang tưởng" lại chính là cái đỉnh cao của sự tỉnh táo – đại trí nhược ngu. Ngược lại, cái "khôn" của đám đông lại đi kèm với từ "khổ" và sự "phục tùng". Đó là cái khôn của những quân cờ trong một bàn cờ thế, tự nguyện trói buộc mình vào những giá trị ảo ảnh mà thiên hạ vẽ ra.
Đến cặp câu luận, phong thái của một bậc trích tiên, một ẩn sĩ thời hiện đại hiện lên rõ nét:
“Tức cảnh ông mần nguyên tĩnh rượu / Nghiêng đời lão đổ nốt nồi chung”
Cách dùng từ mang đậm chất khẩu ngữ, phóng khoáng như "ông mần", "lão đổ" đan cài vào cấu trúc thơ Đường tạo nên một sức căng thẩm mỹ đặc biệt. Cuộc đời có "nghiêng", có đảo điên thì tác giả vẫn chọn cho mình một tâm thế tự tại. Rượu ở đây không phải để say, mà để giữ một cái "tĩnh" tuyệt đối trước thế sự xoay vần.
Bài thơ khép lại bằng một nhát dao găm hiện thực đầy châm biếm:
“Nhìn thiên hạ thích mình không nghĩ / Chuyện tưởng đùa vui bỗng đóng thùng”
Cái hay của người nghệ sĩ là năng lực quan sát từ "bên lề". "Mình không nghĩ" không phải là vô cảm, mà là sự từ chối can dự vào những trò hề vô bổ. Kết cục của những màn kịch, những dự án vẽ vời tưởng như rầm rộ ấy rốt cuộc cũng chỉ là sự "đóng thùng" – bị xếp xó, bị lãng quên theo thời gian.
"NGẪM" không đơn thuần là một bài thơ vịnh cảnh, vịnh sự, mà là một tuyên ngôn sống. Tác giả LCT đã chọn cho mình một vị trí quyền lực nhất của người cầm bút: đứng bên lề để nhìn thấu suốt, và quay về làm chủ tuyệt đối thế giới nội tâm của chính mình. Một bài thơ gai góc, đanh thép nhưng cũng đầy thong dong giữa cõi trần ai.
