"...Khi cuộc đời nhuốm màu hao hư và nhạt nhòa trong cơn mưa lạnh, tiếng chuông chiều vọng lại chợt khơi dậy sự bất lực0 của kiếp người trước dòng chảy vô tình của tạo hóa. Nhưng ngay cả khi đắng cay đã ngập tràn bờ môi, khi bóng tối của vườn hoang đang dần nuốt chửng những tia nắng muộn, thì ở tận cùng của sự tuyệt vọng, khát khao được sống và được yêu vẫn bùng lên mãnh liệt. Nỗi sầu khi ấy không còn là vực thẳm, mà hóa thành một hình hài tuyệt đẹp và kiêu hãnh..."
XIN CHO ĐƯỢC MỘT NGÀY
Em về phố trắng mưa bay
Tiếng thơ rơi vỡ bóng ngày bên ao
Đàn ngân theo gió cuộn trào
Bờ tre khói chuyển màu hao hư buồn
Bến chiều cảnh lá vàng tuôn
Trời lơ lửng khói mây luồn bóng cây
Lối xưa em vẫn guộc gầy
Còn cơn nắng muộn buồn vây lối về
Dật dờ sóng vỗ chân đê
Tiếng đàn ai láy não nề dưới sương
Lối xưa bóng đổ leo tường
Vườn hoang gió rụng còn vương lối về
Nhạt nhoà khói đảo bờ quê
Tiếng chuông chiều vọng não nề tâm can
Phố thu hiu hắt mây ngàn
Vẫn còn đây bến nhân gian ngậm ngùi
Thấy đời chẳng có gì vui
Rượu kề môi để chôn vùi đắng cay
Xin cho ta được một ngày
Cùng em đắm giữa men say cuộc tình ./.
LCT 12/1O/2O26
Dưới đây là bài bình được viết riêng cho tiếng lòng u hoài của "XIN CHO ĐƯỢC MỘT NGÀY":
------------------------------
KHÚC TRẦM CA TRÊN BẾN NHÂN GIAN
Lời bình cho thi phẩm "Xin Cho Được Một Ngày" của tác giả LCT
Nếu coi thơ ca là dòng chảy của tâm linh thì "Xin Cho Được Một Ngày" của thi sĩ LCT chính là một nhánh sông đầy sương khói, chở đi nỗi sầu vạn cổ của kiếp nhân sinh. Bài thơ là sự giao thoa tuyệt mỹ giữa thi trung hữu họa (trong thơ có họa) và thi trung hữu nhạc (trong thơ có nhạc), mượn những thi liệu ước lệ kinh điển của văn học cổ để chở đi một khối mâu thuẫn ngổn ngang của con người hiện đại: nỗi bất lực trước hư vô và khát vọng yêu đương mãnh liệt.
1. Bức tranh thu liễm – Không gian ước lệ của sự tàn phai
Mở đầu bài thơ, tác giả đã thả hồn mình vào một không gian đậm nét đường thi. Thể lục bát uyển chuyển nhẹ nhàng đưa người đọc bước vào một thế giới mà ở đó, cảnh vật không còn là thực tại khách quan, mà đã biến thành tâm cảnh:
"Em về phố trắng mưa bay
Tiếng thơ rơi vỡ bóng ngày bên ao
Đàn ngân theo gió cuộn trào
Bờ tre khói chuyển màu hao hư buồn"
Hệ thống thi liệu ước lệ xuất hiện dày đặc: mưa bay, khói chuyển, lá vàng tuôn, mây luồn, bóng đổ... Đây đều là những chất liệu quen thuộc trong thơ cổ, luôn gợi sự chia ly, sầu muộn và tịch liêu. Tuy nhiên, cái tài của tác giả là thổi vào đó những kết hợp từ rất mới và đau đớn: "tiếng thơ rơi vỡ", "màu hao hư buồn". Thời gian được đo bằng sự tàn phai. "Bóng ngày" không lặn một cách tự nhiên mà như bị bẻ gãy, bị "rơi vỡ" bên bờ ao vắng. Chữ "hao hư" gợi lên một trạng thái kiệt quệ, một sự sứt mẻ mang tính định mệnh của vạn vật và lòng người.
2. Sự cộng hưởng của thanh âm – Tiếng đàn khơi gợi nỗi xót xa
Giữa không gian bủa vây bởi sương khói và bóng tối đang dần buông, những thanh âm xuất hiện như những nhát dao khía vào ký ức:
"Dật dờ sóng vỗ chân đê
Tiếng đàn ai láy não nề dưới sương
[...]
Nhạt nhoà khói đảo bờ quê
Tiếng chuông chiều vọng não nề tâm can"
Tiếng đàn ở đây là một ẩn dụ nghệ thuật đắt giá. Nó là "tiếng đàn ai" – cái đại từ phiếm chỉ đầy ngơ ngác, không rõ tri âm hay khách qua đường, giống như tiếng đàn trên bến Tầm Dương năm nào của Bạch Cư Dị. Tiếng đàn ấy lúc thì "cuộn trào" dữ dội như giông bão trong lòng, khi lại "láy não nề dưới sương" – một âm thanh buốt lạnh, cô độc và dai dẳng.
Chưa dừng lại ở đó, nỗi sầu được đẩy lên đến đỉnh điểm khi có sự xuất hiện của "tiếng chuông chiều". Trong thi pháp cổ, tiếng chuông chùa buổi hoàng hôn vốn mang ý nghĩa tịch diệt, buông bỏ. Nhưng ở đây, nó lại dội vào lòng người một niềm trắc ẩn sâu xa, làm chấn động đến "tâm can", khiến con người nhận ra sự hữu hạn và bất lực của mình trước dòng thời gian vô thủy vô chung.
3. Bóng hình giai nhân và nỗi ám ảnh "Lối về"
Giữa cái nền hiu hắt của "phố thu mây ngàn", hình ảnh "Em" hiện lên vừa thực vừa ảo, mang vẻ đẹp của một chứng nhân đau khổ:
"Lối xưa em vẫn guộc gầy
Còn cơn nắng muộn buồn vây lối về"
Hai chữ "guộc gầy" tả thực cái dáng hình sương gió, lam lũ, nhưng đặt trong tính ước lệ của bài thơ, nó lại tượng trưng cho sự mỏng manh của kiếp người trước giông bão nhân sinh. Điệp từ "lối về" xuất hiện lặp đi lặp lại như một nỗi ám ảnh định mệnh. Lối về ấy không dẫn đến mái ấm, không dẫn đến sự bình yên, mà là lối về bị "buồn vây", lối về "còn vương" những dấu vết hoang phế ("Vườn hoang gió rụng còn vương lối về"). Tác giả nhìn đời bằng một nhãn quan triết học thấm đẫm vị cay đắng: "Vẫn còn đây bến nhân gian ngậm ngùi". Cuộc đời tựa như một bến đò vắng, nơi con người chỉ đến để ngậm ngùi nhìn nhau rồi tan biến.
4. Khát vọng cứu rỗi – Men rượu và Men tình
Khi nhận ra "thấy đời chẳng có gì vui", khi nhận thức về sự cô độc đã thấu xương tủy, nhân vật trữ tình tìm đến một sự phản kháng mang tính bản năng nhưng đầy kiêu hãnh:
"Thấy đời chẳng có gì vui
Rượu kề môi để chôn vùi đắng cay
Xin cho ta được một ngày
Cùng em đắm giữa men say cuộc tình."
Hai câu kết bùng lên như một vệt sao băng rạch ngang bầu trời đêm tăm tối. Sau những chuỗi ngày dài đắm chìm trong sầu muộn, tác giả không buông xuôi. Lời cầu xin "Xin cho ta được một ngày" nghe thật khiêm nhường nhưng chứa đựng một khát vọng lớn lao. Không cần thiên trường địa cửu, không cần hẹn ước trăm năm, chỉ xin một ngày duy nhất – một ngày trọn vẹn, thấu cốt để được "say", được hòa tan vào nhau. Tình yêu và men rượu lúc này không phải là sự sa ngã, mà là sự cứu rỗi cuối cùng, là thánh đường duy nhất để con người trú ngụ, trốn chạy khỏi cái lạnh lẽo, hoang vu của cõi tạm.
Lời kết:
"Xin Cho Được Một Ngày" của LCT là một bài thơ buồn, nhưng đó là cái buồn đẹp và sang trọng của văn học. Bằng bút pháp ước lệ tinh tế, bài thơ đã chạm đến tầng sâu nhất của nỗi cô đơn con người, để rồi từ trong lòng sâu của tuyệt vọng, nó vẫn thắp lên một đốm lửa thiêng liêng của tình yêu và khát vọng sống trọn vẹn.
